Kiến thức cho mẹ, Tin tức
Nói chuyện với bé: Bí quyết vàng giúp con phát triển ngôn ngữ vượt trội
Từ ngày đón con về nhà, mình mới nhận ra rằng những buổi nói chuyện với bé tưởng chừng vu vơ lại là “liều thuốc” nuôi dưỡng con lớn lên từng ngày. Con chưa biết nói, chưa hiểu hết lời mẹ, nhưng ánh mắt con dõi theo, đôi môi con chóp chép đáp lại đã nói lên tất cả. Nếu mẹ đang băn khoăn không biết bắt đầu từ đâu, thì bài viết này là những gì mình đã trải qua và học được trên hành trình giao tiếp với trẻ sơ sinh của riêng mình.
Vì sao trò chuyện cùng bé lại quan trọng ngay từ những ngày đầu đời?
Nhiều mẹ bỉm (trong đó có mình ngày xưa) cứ nghĩ con còn quá nhỏ thì nói chuyện với bé làm gì, con có hiểu đâu. Nhưng thực tế, mỗi lời mẹ thủ thỉ đều là “hạt giống” gieo vào con.
Tác động kỳ diệu đến não bộ và ngôn ngữ của con
Những năm đầu đời là giai đoạn não bộ của con phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Khi mẹ trò chuyện, con được nghe âm thanh, ngữ điệu, nhịp điệu của tiếng nói mẹ đẻ. Đây chính là nền tảng quan trọng cho việc phát triển ngôn ngữ cho bé sau này. Con lắng nghe, ghi nhớ và dần dần “giải mã” cách con người giao tiếp với nhau, dù con chưa thể bật ra tiếng nói đầu tiên.. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết 6 Hoạt Động Phát Triển Trí Não Cho Bé Mẹ Nhất Định Phải Biết để có thêm thông tin chi tiết.
Sợi dây gắn kết cảm xúc giữa mẹ và bé
Giọng nói của mẹ là âm thanh quen thuộc nhất với con ngay từ khi con còn trong bụng. Khi mẹ vừa cho con bú vừa thủ thỉ, vừa thay tã vừa kể chuyện, con cảm nhận được sự an toàn và yêu thương. Sợi dây gắn kết ấy giúp con tin tưởng vào thế giới xung quanh, và đây cũng là điều khiến những phút thủ thỉ cùng con trở nên vô giá.
Nói chuyện với bé từ khi nào là hợp lý?
Câu trả lời của mình là: càng sớm càng tốt, thậm chí trước cả khi con chào đời. Không có “thời điểm vàng” cố định nào cả, quan trọng là mẹ duy trì đều đặn.. Nếu quan tâm, đừng bỏ qua bài viết 7 Cách Dạy Bé Nói Nhanh Hiệu Quả Theo Từng Tháng Tuổi rất hữu ích.
Trò chuyện với con ngay từ trong bụng mẹ
Từ tam cá nguyệt thứ hai, thính giác của con đã bắt đầu hình thành. Mình từng có thói quen mỗi tối xoa bụng, kể cho con nghe hôm nay mẹ ăn gì, trời hôm nay ra sao. Nghe có vẻ “một mình một chuyện”, nhưng chính những khoảnh khắc đó đã tập cho mình thói quen trò chuyện, để khi con ra đời mọi thứ trở nên tự nhiên hơn rất nhiều.
Giao tiếp theo từng cột mốc phát triển 0-12 tháng
Mỗi giai đoạn con lại có cách “hóng chuyện” khác nhau, và cách trò chuyện cùng con của mẹ cũng nên linh hoạt theo. Đây là bảng lưu ý mình tự đúc kết để mẹ dễ hình dung:
- 0-3 tháng: Con phản ứng với giọng nói và ngữ điệu. Mẹ hãy nói nhẹ nhàng, nhìn vào mắt con và cười thật nhiều.
- 4-6 tháng: Con bắt đầu ê a, gừ gừ. Mẹ đáp lại từng âm thanh của con như một cuộc “đối thoại” thật sự.
- 7-9 tháng: Con hiểu được một số từ quen thuộc như tên con, “măm măm”, “ba”, “mẹ”. Hãy lặp lại nhiều lần.
- 10-12 tháng: Con có thể bập bẹ vài từ đơn và bắt chước. Mẹ khuyến khích con nói bằng cách gọi tên đồ vật rõ ràng.
Mẹ nên nói chuyện với bé về điều gì mỗi ngày?
Thời gian đầu mình khá bí, cứ ngồi thần ra không biết nói gì với con. Sau này mình mới hiểu: không cần kịch bản cầu kỳ, cứ nói về những gì đang diễn ra là được.
Kể lại những hoạt động thường nhật
Đây là cách đơn giản nhất mà hiệu quả. Khi tắm cho con, mình nói “Mẹ đang gội đầu cho con nhé, nước ấm chưa nào”. Khi mặc đồ thì “Mình xỏ tay phải vào áo nào”. Việc “tường thuật” cuộc sống giúp con kết nối lời nói với hành động, làm giàu vốn từ một cách tự nhiên.
Gọi tên đồ vật, cảm xúc và thế giới xung quanh
Mình hay bế con đi vòng quanh nhà, chỉ vào từng thứ: “Đây là cái quạt, quạt quay ù ù”, “Con mèo kìa, meo meo”. Đừng quên gọi tên cả cảm xúc: “Con đang buồn ngủ đúng không?”, “Con vui quá nhỉ!”. Việc này rất quan trọng trong giao tiếp với trẻ sơ sinh, giúp con dần hiểu và gọi tên được cảm xúc của mình sau này.
Hát ru, đọc thơ và kể chuyện cho con nghe
Không cần mẹ hát hay, con chỉ cần nghe giọng mẹ. Những bài hát ru, câu thơ có vần điệu giúp con làm quen với âm nhạc của ngôn ngữ. Mình duy trì đọc sách vải, sách bìa cứng cho con từ nhỏ, và con rất thích lật giở, nghe mẹ đọc đi đọc lại một cuốn.
Bí quyết trò chuyện giúp bé “hóng chuyện” và phản hồi
Nói chuyện với bé không phải là mẹ độc thoại, mà là tạo ra một cuộc đối thoại hai chiều, dù con chỉ đáp lại bằng tiếng ê a hay ánh mắt.
Giao tiếp bằng ánh mắt và biểu cảm gương mặt
Con cực kỳ nhạy với gương mặt mẹ. Khi trò chuyện, mẹ hãy đưa mặt lại gần con (khoảng cách tầm 20-30cm là con nhìn rõ nhất trong những tháng đầu), nhìn vào mắt con, cười, nhướng mày, chu môi. Biểu cảm phong phú giúp con thấy giao tiếp thật thú vị.
Nói chậm, nhấn nhá và lặp lại từ khóa
Mẹ đừng ngại nói chậm rãi, kéo dài âm và nhấn vào từ quan trọng. Kiểu nói giàu ngữ điệu này rất tự nhiên với các mẹ và giúp con dễ bắt được từ. Lặp lại từ khóa nhiều lần, ví dụ “Bình sữa đâu rồi? Bình sữa của con đây!”, sẽ hỗ trợ tốt cho việc phát triển ngôn ngữ cho bé.
Kiên nhẫn chờ đợi và đáp lại tín hiệu của con
Điều mình học được lâu nhất chính là kiên nhẫn. Khi con phát ra một âm thanh, mẹ hãy dừng lại, nhìn con và đáp lại như thể con vừa nói điều gì đó. Khoảng dừng ấy dạy con quy luật “lượt lời” trong giao tiếp: người này nói, người kia nghe rồi đáp.. Tìm hiểu sâu hơn tại bài chia sẻ Nuôi Con Phát Triển Ngôn Ngữ: 6 Bí Quyết Vàng Giúp Bé Nói Sớm.
Những sai lầm mẹ bỉm thường mắc khi trò chuyện cùng con
Bản thân mình cũng từng mắc kha khá lỗi. Chia sẻ ra đây để các mẹ tránh nhé.
Dùng ngôn ngữ “nựng” quá đà, ngọng nghịu
Nói giọng yêu thương, nhí nhảnh với con là tốt và tự nhiên. Nhưng nếu mẹ nói ngọng theo con quá nhiều, ví dụ cứ “ăn cơm” thành “ăn tơm”, thì lâu dần con có thể học theo cách phát âm sai. Mẹo của mình là vẫn giữ giọng âu yếm nhưng phát âm từ cho tròn vành rõ chữ.
Bỏ qua thời điểm bé muốn tương tác
Nhiều khi con đang ê a “gọi” mẹ mà mình mải làm việc nhà nên bỏ lỡ. Khi con quay đi, dụi mắt hay quấy khóc thì lại là lúc con muốn nghỉ. Học cách đọc tín hiệu của con giúp mẹ trò chuyện đúng lúc con sẵn sàng, và đây chính là cốt lõi của cách trò chuyện cùng con hiệu quả.
Giải đáp thắc mắc thường gặp khi trò chuyện cùng con
Bé chưa biết nói thì trò chuyện có tác dụng gì không?
Rất có tác dụng mẹ nhé! Trước khi con nói được, con đã trải qua một giai đoạn dài “tích lũy” ngôn ngữ. Mỗi lần mẹ trò chuyện, con nghe, quan sát khẩu hình, ghi nhớ từ vựng và học cách hai người luân phiên tương tác. Nền tảng này giúp con bật nói tự nhiên hơn khi đến thời điểm. Vậy nên đừng bao giờ nghĩ rằng nói chuyện với bé lúc này là “phí lời”.
Mẹ ít nói, ngại giao tiếp thì phải làm sao?
Mình hiểu cảm giác này, vì không phải mẹ nào cũng nói nhiều được cả ngày. Mẹ có thể bắt đầu từ việc “tường thuật” các việc đang làm bằng những câu ngắn, hát ru, hoặc đọc sách cho con nghe (lúc này mẹ chỉ cần đọc theo sách, đỡ phải nghĩ). Ngoài ra, mẹ có thể bật nhạc thiếu nhi, cho con tiếp xúc với ông bà, người thân để con có thêm nguồn ngôn ngữ. Quan trọng là đều đặn, không cần nói quá nhiều một lúc.
Cho bé xem điện thoại thay mẹ nói chuyện có được không?
Theo trải nghiệm của mình, màn hình không thể thay thế được sự tương tác trực tiếp với mẹ. Con học ngôn ngữ tốt nhất khi có người thật đối thoại, đáp lại và điều chỉnh theo con, điều mà điện thoại không làm được. Với trẻ dưới 1 tuổi, mình hạn chế tối đa màn hình và ưu tiên nói chuyện với bé, chơi cùng con. Nếu cần dùng để mẹ nghỉ ngơi đôi chút thì mẹ nên chọn nội dung phù hợp và giới hạn thời gian.
Lời kết: Mỗi câu nói yêu thương là một món quà cho con
Nhìn lại hành trình làm mẹ, mình tin rằng nói chuyện với bé không cần cầu kỳ hay hoàn hảo, chỉ cần đến từ trái tim và sự kiên trì mỗi ngày. Mỗi câu thủ thỉ, mỗi bài hát ru, mỗi lần mẹ chờ con ê a rồi đáp lại đều là món quà quý giá cho sự phát triển và tâm hồn của con. Mẹ đừng áp lực phải nói thật nhiều hay thật đúng, cứ nói chuyện với bé một cách tự nhiên và tận hưởng từng khoảnh khắc bên con, mẹ nhé!
